U wordt waarschijnlijk doodmoe van mijn economische praatjes, maar het is twee voor twaalf, er staat heel veel op het spel en het geeft mij het valse gevoel dat ik in ieder geval iets aan de discussie toevoeg in plaats van achter de krantenkoppen in chocolade letters aan te lopen.
Er werd tot vanmorgen half vijf vergaderd in Brussel en het voorlopige resultaat is een concept fiscale unie waarvan de details nog wel even moeten worden uitgewerkt. Prachtig, maar of het te weinig en te laat is zullen de komende dagen en weken uitwijzen.
Het probleem is dat dit een goede lange termijn ambitie is, maar we hebben daarnaast vooral korte termijn maatregelen nodig om in staat te zijn die lange termijn ambitie uit te kunnen voeren. De vraag is of die maatregelen er zullen komen. Zoals al vaker gezegd hebben we te maken met het gevaar dat een liquiditeitsprobleem overslaat naar een solvabiliteitsprobleem en de enige instantie die daar nu nog wat aan kan doen is de ECB.
De ECB moet de geldpers aan zetten en liquiditeit aan de banken bieden om te voorkomen dat ze omvallen. De ECB roept echter dat het haar taak niet is om op die manier in te grijpen en daarbij is Duitsland er vooralsnog tegen.
De ECB beroept zich op haar specifieke taak om prijs stabiliteit te verwezenlijken en ziet daarom monetair ingrijpen niet als haar pakkie aan. Dat is vreemd. Als er geen liquiditeitssteun komt dan trekken de markten zich helemaal terug en vallen er een serie banken om of bijvoorbeeld Italië kan in januari haar schulden niet herfinancieren. Gebeurt dat, dan is het waarschijnlijk dat we met z’n allen in een diepe recessie terecht komen. Dan hoeven we ons niet over inflatie zorgen te maken, maar komen we in de veel pijnlijkere deflatie spiraal terecht. Aangezien de daarmee gepaard gaande prijsdaling de prijsstabiliteit in Europa nog ernstiger ondermijnt, moet de ECB zich toch echt gaan afvragen of monetair ingrijpen toch niet tot haar taken behoort.
Wat de Duitse bezwaren betreft: Het hyperinflatie spook uit de Weimar Republiek speelt daar kennelijk een rol bij. Daarnaast roept Merkel dat het zogenaamde moral hazard gevaar bestaat. Wat ze daarmee bedoelt is dat als de zwakkere banken en overheden geholpen worden, dan bestaat het risico dat ze niets van hun zonden leren en gewoon de volgende keer weer de fout in gaan.
Die twee argumenten zijn niet geldig. Allereerst hoeft het gecontroleerd drukken van extra geld helemaal niet tot het inflatiespook uit de jaren twintig te leiden. Het gaat om het herstel op korte termijn van het vertrouwen wat markten moeten hebben in de Europese instanties om banken en overheden die in liquiditeitsproblemen zijn geraakt te helpen in nood. Zodra dat vertrouwen is terug gewonnen, dan nemen de markten het weer over. En waarom niet? Tenslotte is het een kwestie van liquiditeit en (nog) niet van kredietwaardigheid à la Griekenland.
Wat de moral hazard betreft: met goede afspraken over budgettaire discipline binnen een fiscale unie, zoals dat nu lijkt te worden afgesproken, kan en zal dat gevaar worden vermeden. Dat heeft een grotere kans van slagen nu dat de schrik er bij een aantal zwakkere landen goed inzit en regeringsleiders zijn gewisseld met welwillende technocraten.
In conclusie: er zijn korte termijn maatregelen nodig om te voorkomen dat door gebrek aan liquiditeit landen en banken omvallen en daarmee het vertrouwen van de markten terug te winnen. Dat betekent monetair ingrijpen met de geldpers en/of het opkopen van euro obligaties. De daarmee gewonnen tijd kan dan gebruikt worden om strakke afspraken te maken met lidstaten over budgettaire discipline enerzijds en het stimuleren van de groei anderzijds.
Ik wens de dames en heren veel succes en wijsheid vandaag en vannacht en beloof u dat ik het wat de eurocrisis betreft het er hier voorlopig bij laat. Of misschien ook wel niet.
Groet,
Jelle de Graad
Algemeen Directeur
Monex Financiële Diensten BV – http://www.monex.nl
